Insectendeskundige: teken kunnen nationale ramp worden

Als de overheid niet veel meer gaat voorlichten over bescherming tegen tekenbeten, kan de Lyme-ziekte uitgroeien tot een nationale ramp. Dat heeft insectendeskundige Willem Takken van de Wageningen Universiteit vorige week gezegd.

Takken begon samen met milieuanalist Arnold van Vliet van de Natuurkalender dit voorjaar een twee jaar durend, landelijk onderzoek naar het voorkomen van teken en tekenbeten. Nederland is het eerste land in Europa dat de tekenproblematiek op deze schaal onderzoekt.

Voor het onderzoek worden onder meer op 25 locaties in heel Nederland maandelijks teken gevangen. Onderzoek op die teken laat volgens Takken zien dat 10 tot 30 procent is besmet met de Borrelia-bacterie, die de ziekte van Lyme bij mensen kan veroorzaken. Takken noemt dat aantal schokkend en veel hoger dan verwacht.

Ook werd vastgesteld dat in heel Nederland, met uitzondering van Noordoost-Groningen, steeds meer teken voorkomen. De hoogste concentraties zijn gevonden op de Hoge Veluwe en rond Ede. Volgens Takken komt dat omdat teken voornamelijk leven op reeën, wilde zwijnen en een enkele grote grazer. Ook wordt steeds meer landbouwproductiegrond vervangen door recreatiebos, en teken leven alleen in bosgebieden.

In de afgelopen tien jaar nam het aantal Lyme-patiënten toe van 6000 tot 17.000. Vorig jaar meldden zich 73.000 mensen bij de dokter om een teek te laten verwijderen. Hoewel mensen steeds meer wandelen en fietsen en dus meer risico lopen, is de voornaamste oorzaak voor deze gestegen cijfers toch de snel groeiende tekenstand, aldus Takken.

"Wij adviseren al langer dat recreanten in het bos speciale, met insecticide geïmpregneerde broeken moeten dragen. Die zijn te koop bij buitensportzaken en werken goed. De overheid moet daar een campagne voor starten, waarbij tevens wordt gewaarschuwd vooral in de zomer niet door struikgewas te lopen en goed te controleren op een eventuele beet."

Teken Ziekte van Lyme

Infectieziekten    

    
Mensen die voor hun plezier of werk in natuurrijke gebieden komen, doen er goed aan zich te beschermen tegen tekenbeten.
Teken kunnen de ziekte van Lyme overbrengen. Wanneer u enkele voorzorgsmaatregelen neemt, is de kans op een tekenbeet klein.
De meeste mensen die door teken gebeten worden (tot 94%) worden niet ziek.
Als u de teek binnen 24 uur verwijdert, is de kans op ziekte zelfs te verwaarlozen.
U hoeft alleen naar de huisarts wanneer u klachten krijgt. De ziekte van Lyme is meestal goed te behandelen met antibiotica.
Teken zien er uit al bruin-zwarte spinnetjes en zijn tussen de 1 en 3 mm groot. Van maart tot november huizen zij in bossen, duinen, struiken en hoog gras, wachtend op passerende mensen of dieren.
Teken zijn parasieten: zij bijten zich vast in de huid van mens en dier om zich vol te zuigen met bloed.
Na een dag of vijf zijn ze verzadigd en laten ze los.
Soms zijn teken besmet met een bacterie (Borrelia burgdorferi) die de ziekte van Lyme veroorzaakt.
Door een tekenbeet kan die bacterie in het lichaam van mens en dier terechtkomen.
De meeste mensen en dieren die besmet zijn, worden niet ziek maar in sommige gevallen veroorzaakt de bacterie de ziekte van Lyme.

Ziekte van Lyme
De ziekte van Lyme is een infectieziekte die in drie opeenvolgende stadia verloopt. Elk stadium kan bepaalde klachten geven.
Het komt echter ook voor dat een stadium voorbij gaat zonder dat er zich klachten voordoen. -
Tijdens het eerste stadium, drie dagen tot drie weken na de tekenbeet, kunnen de eerste klachten ontstaan.
Rond de plaats van de beet kan een rode, ringvormige huiduitslag ontstaan, die zich geleidelijk uitbereidt.
Deze huiduitslag is een reden om naar de huisarts te gaan. Men kan zich ook grieperig voelen met verschijnselen als hoofdpijn, koorts en vermoeidheid.
In het tweede stadium, enkele weken of maanden na de tekenbeet, kan men last krijgen van uitstralende pijn in arm of been, uitval van gezichtsspieren, dubbel zien, neiging tot flauwvallen, hartritmestoornissen en pijn aan en zwelling van de (knie-) gewrichten. - In het derde stadium van de ziekte spreekt men van chronische Lymeziekte.
Maanden tot jaren na de besmetting kan men te maken krijgen met een chronische huidaandoening, ernstige loop- of oriëntatiestoornissen en gewrichtsklachten.
De ziekte van Lyme wordt met een kuur van antibiotica behandeld.
Hoe eerder u erbij bent, hoe gemakkelijker en sneller de behandeling en hoe beter het resultaat. Over de klachten die huisdieren door de ziekte van Lyme krijgen, is geen duidelijkheid. Hoge koorts, stijve gewrichten en een gebrek aan eetlust worden soms genoemd. Gaat u met vragen hierover naar de dierenarts. Besmetting De ziekte van Lyme is besmettelijk van teek naar mens of (huis)dier. Mensen kunnen elkaar niet besmetten en de ziekte wordt ook niet overgedragen van (huis)dier op mens. Bij het verwijderen van teken van honden lopen mensen geen risico op besmetting. U kunt niet immuun worden voor de ziekte van Lyme: elke nieuwe tekenbeet vormt dus een nieuwe kans op besmetting. Geef de teek geen kans De beste manier om besmetting te voorkomen, is het vermijden van contact met struikgewas en hoog gras. Dit kunt u vermijden door op de paden te blijven en bedekkende kleding te dragen. Draag bijvoorbeeld dichte schoenen, een lange broek en stop de broekspijpen in uw sokken. Kinderen lopen, in verband met hun geringe lengte en manier van spelen in de natuur, meer kans op een tekenbeet. Een shirt met lange mouwen en een pet op bieden dan bescherming. Deze voorzorgsmaatregelen zullen niet in alle situaties haalbaar zijn, maar verkleinen wel de kans op een tekenbeet. Komen er in een gebeid veel teken voor dan kan u zich ook beschermen door de huid in te smeren met een insectenwerend middel met ongeveer 30% DEET. Volwassenen kunnen middelen met maximaal 50% DEET gebruiken, jonge kinderen met maximaal 20%. Lees de aanwijzingen op de verpakking.  Controleer op teken Als u in de natuur bent geweest is het belangrijk om uw huid en kleding en die van uw kinderen te (laten) controleren op teken. Kijk vooral op plekken waar de huid dun of warm en vochtig is, zoals in liezen, knieholten, oksels en op de buik. Bij kinderen worden teken vaak op het hoofd, in de hals, achter de oren en bij de haargrens gevonden. Teken verwijderen Wanneer u tijdens of na het natuurbezoek een teek op uw huid ontdekt, is het belangrijk deze zo snel mogelijk te verwijderen. Hoe korter de teek de kans krijgt zich vol te zuigen, hoe kleiner de besmettingskans. Bij verwijdering binnen 24 uur is de kans op besmetting vrijwel uitgesloten. Verwijderen van een teek met een pincet: 1. Neem een pincet waarmee u de teek kan vastpakken zonder hem plat te drukken, bijvoorbeeld een epileer- of tekenpincet (te verkrijgen bij drogist of apotheek), 2. Plaats het pincet over de teek zo dicht mogelijk op de huid. Vooraf de teek niet verdoven met olie, alcohol, brandende sigaret of andere middelen, 3. Trek de teek voorzichtig, met een licht draaiende beweging uit de huid. Druk de teek hierbij niet plat, 4. Ontsmet het wondje met 70% alcohol, jodiumtinctuur of -zalf. Noteer de datum in uw agenda. Let in de volgende weken op de huid rondom de tekenbeetplaats. Vooraf moet u de teek beslist niet verdoven, daardoor kan de teek van schrik zijn maaginhoud met bacterie legen in uw huid. De kans op besmetting wordt daardoor groter. Naar de huisarts  U moet de huisarts bezoeken wanneer u na een tekenbeet een of meer van de beschreven klachten hebt. Noem de datum waarop u (mogelijk) gebeten bent: dat is belangrijke informatie voor de huisarts. Buiten Nederland kunnen teken (ook) andere ziekten dan de ziekte van Lyme overbrengen. Raadpleeg een arts wanneer u klachten krijgt als u in het buitenland door een teek gebeten bent. Wanneer u voorzorgsmaatregelen neemt, is de kans op besmetting door een tekenbeet klein. U hoeft alleen naar de huisarts wanneer u klachten krijgt. Voor algemene informatie over teken en de ziekte van Lyme, kunt u (telefonisch) contact opnemen met de GGD.  Colofon Uitgave GGD Nederland, de landelijke vereniging voor GGD’en, en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in samenwerking met de Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding.

Je kan worden besmet door : een tekenbeet (niet pijnlijk, blijft vaak onop-gemerkt), een teek die is besmet door een ziekte-verwekkende bacterie en
een teek die langer dan 12 uur op de huid blijft zitten.

Toename van het aantal teken
Onderzoek heeft aangetoond dat het aantal teken in Nederland  toeneemt. De toename aan natuurterreinen en de constructie van ecologische verbindingszones  zijn hier waarschijnlijk debet aan. Ook de toename van het aantal zoogdieren  door het terugdringen van de jacht is een mogelijke oorzaak.

Schapen teek

Sterk vergroot

Teken kunnen de ziekte van Lyme overbrengen. De kans op deze ziekte is praktisch nihil als de teek binnen 24 uur op een juiste manier verwijderd wordt.    

Gebruik hiervoor een tekenpincet.
De ByeBites Tekenpincet heeft een 2-in-1 functie om zowel kleine teken als grote teken eenvoudig en pijnloos te verwijderen. De ByeBites Tekenpincet is te koop bij drogistij en apotheek.        

Bij kleine teken:        
Plaats duim en wijsvinger op de witte drukknoppen aan de zijkant van de tekenpincet. Druk knoppen tegelijk in, zodat de tekenpincet open gaat.  Plaats de openstaande tekenpincet over de kop van de teek, zo dicht mogelijk op de huid en laat de knoppen tegelijk los.  Draai de pincet nu 2 tot 3 maal linksom (in de richting van de pijl) en trek de teek voorzichtig los.  Desinfecteer het bijtwondje, na het verwijderen van de teek, met alcohol 70%.  Det tekenpincet na gebruik met alcohol 70% reinigen.     

Bij volgezogen teken:         
Tekenpincet zijdelings over de gehele teek in de V-inkeping schuiven, zodat deze in de klem vast komt te zitten.  Draai de pincet nu 2 tot 3 maal linksom (in de richting van de pijl) en trek de teek voorzichtig los.  Desinfecteer het bijtwondje, na het verwijderen van de teek, met alcohol 70%.  De tekenpincet na gebruik met alcohol 70% reinigen.     

Ziekte van Lyme niet altijd herkend.
Nog geen drie milimeter groot zijn ze, toch kan de beet van een besmette teek bij mensen leiden tot verlamming.
Als na een beet de infectie onbehandeld blijft, kan namelijk de ziekte van Lyme ontstaan.
Met chronische aandoeningen aan het zenuwstelsel, gewrich-ten en huid, of hartritme-stoornissen als gevolg.
De kans op besmetting met de ziekte van Lyme is erg klein als je de teek binnen 24 uur op de juiste manier verwijdert.
Gebeten door een besmet exemplaar en op de huid een rode kring? Ga dan altijd even naar de huisarts.

Het verwijderen van een teek gebeurt best met een pincet. Grijp de teek vast zo dicht mogelijk bij de huid. Vermijd daarbij om het lichaam van de teek te verpletteren.
Probeer de kop van de teek te vatten met behulp van een pincet (of twee vingers), zachtjes draaien/trekken om de teek te verwijderen (geen enkel deel van de teek onder de huid laten zitten).
• De teek niet uitbranden, geen olie gebruiken om de teek te verdoven.
• Ontsmet nadien de huid en steriliseer de pincet (door ze even in kokend water te leggen).
• Noteer de datum en de plaats van een tekenbeet. Normaal gezien kleurt de huid rondom de beet lichtjes rood en verdwijnt dit vanzelf.